Helpt koffie tegen hoofdpijn? Wanneer het wel werkt

Helpt koffie tegen hoofdpijn?

Helpt koffie tegen hoofdpijn? Bij een bepaald type wel, en dan zelfs opvallend goed. Bij de rest is het wisselvallig, en bij te vaak gebruiken

werkt het tegen je.

Dat onderscheid is waar de meeste antwoorden op deze vraag misgaan. Er is namelijk één soort hoofdpijn waarbij koffie zo betrouwbaar werkt dat het herstel gebruikt wordt om de diagnose te stellen.

Inhoudsopgave

Het korte antwoord

Ja, koffie kan hoofdpijn verlichten. Het duidelijkst bij hoofdpijn die ontstaat doordat je je gebruikelijke cafeïne mist. Bij spanningshoofdpijn of een beginnende migraineaanval melden mensen wisselende resultaten: de een heeft er baat bij, de ander merkt niets of voelt het juist erger worden.

Wat vrijwel altijd geldt: koffie is een noodrem, geen behandeling. Hoe vaker je hem gebruikt, hoe minder hij doet en hoe groter de kans dat je zelf de volgende hoofdpijn organiseert.

Kopje latte met latte art op een schoteltje en een lepel.

Bij welke hoofdpijn koffie het beste werkt

De hoofdpijn waar koffie aantoonbaar tegen helpt, is cafeïne-onthoudingshoofdpijn. Dat is de hoofdpijn die opkomt als je je normale kopje overslaat of veel later neemt dan gewoonlijk.

Die vorm heeft een eigen plek in de internationale classificatie van hoofdpijnaandoeningen, de ICHD-3, onder code 8.3.1. En in de criteria staat iets opmerkelijks: een van de manieren waarop je deze hoofdpijn herkent, is dat hij binnen een uur verdwijnt nadat je 100 milligram cafeïne binnenkrijgt.

Met andere woorden: koffie werkt hier zo goed dat het herstel gebruikt wordt om de diagnose te stellen. Je bestrijdt dan geen pijn, je vult een tekort aan.

Herken je dat patroon, dan is de kans groot dat je hoofdpijn met je koffieritme te maken heeft. Hoe dat mechanisme werkt en waarom je er in het weekend vaker last van hebt, lees je in ons artikel over hoofdpijn van koffie.

Hoeveel koffie heb je nodig om het te merken

Die 100 milligram uit de criteria is een bruikbaar richtpunt. Het Voedingscentrum rekent met ongeveer 60 milligram cafeïne in een kopje filterkoffie van 125 milliliter. Voor 100 milligram kom je dus uit op ongeveer anderhalf zo'n kopje, of een flinke mok.

Meer is niet beter. Een dubbele espresso bovenop wat je al gedronken had, brengt je dichter bij de grens waarop cafeïne zelf klachten geeft: onrust, een gejaagd gevoel, hartkloppingen. De EFSA houdt voor volwassenen maximaal 400 milligram per dag aan en niet meer dan 200 milligram op een moment.

Hoeveel cafeïne er in jouw kop zit, hangt sterk af van de zetmethode. Een espresso, een mok uit een automaat en een kopje uit een filterkan zitten alle drie op een ander niveau. Het volledige overzicht staat in ons artikel over hoeveel cafeïne er in koffie zit.

Koffie naast een pijnstiller

Cafeïne wordt in Nederland ook als vast bestanddeel van pijnstillers verkocht. In het Farmacotherapeutisch Kompas staat paracetamol met coffeïne als geregistreerde combinatie, met een eigen code. Cafeïne is daar dus geen toevoeging voor de smaak, maar een bewust gekozen bestanddeel.

Dat verklaart waarom sommige mensen merken dat een paracetamol met een kop koffie beter aanslaat dan de paracetamol alleen. Let er wel op dat je dan twee bronnen cafeïne optelt: die in het tabletje en die in je kop.

Belangrijk: juist bij combinatiepijnstillers is het risico op medicatie-afhankelijke hoofdpijn bekend. Gebruik ze dus niet als vaste routine, maar als uitzondering.

Wanneer koffie niet helpt of het erger maakt

Er zijn een paar situaties waarin een kop koffie geen goed idee is.

Je hebt vandaag al veel koffie gedronken. Nog een kop brengt je dichter bij de klachten die cafeïne zelf veroorzaakt.
Je hebt slecht geslapen en drinkt de hele dag door. Dan houd je jezelf op de been met steeds kortere effecten.
Je hebt bijna dagelijks hoofdpijn. Dan is een extra kop symptoombestrijding en verhul je het patroon.
Je merkt dat koffie bij jou een migraineaanval kan uitlokken.
Je drinkt de koffie laat op de dag en slaapt er slechter door, want een korte nacht is zelf ook een hoofdpijntrigger.

Wanneer werkt het wel? Als je er vroeg bij bent, het niet bovenop een dag vol koffie komt, en je het bij één kop houdt.

De valkuil: van noodrem naar oorzaak

Hier gaat het bij veel mensen mis. Koffie helpt tegen de hoofdpijn, dus wordt het de standaardreactie. Daarmee gaat je gemiddelde cafeïne-inname omhoog, went je lichaam verder, en wordt de terugslag als het uitwerkt groter. Wat je bestrijdt is dan niet meer de oorspronkelijke hoofdpijn, maar de terugslag van gisteren.

De ICHD-3 beschrijft onder hoofdstuk 8.2 medicatie-afhankelijke hoofdpijn, met een aparte vorm voor combinatiepijnstillers. Hetzelfde principe geldt voor cafeïne: hoe vaker je het gebruikt om pijn voor te blijven, hoe meer je het probleem in stand houdt.

De uitweg is niet nog meer, maar stabiel. Een vaste, matige inname op vaste momenten geeft je hoofd het minste aanleiding om op te spelen. Wil je omlaag zonder een week bonkend hoofd, dan werkt geleidelijk afbouwen het prettigst.

Koffie bij migraine

Bij migraine is het antwoord het minst eenduidig. Cafeïne kan bij de een een beginnende aanval afremmen en bij de ander juist een trigger zijn. Er is geen manier om vooraf te zeggen in welke groep je valt.

Wat je wel kunt doen is het een paar weken bijhouden: wat je dronk, hoe laat, en wanneer de aanval kwam. Na een week of vier zie je meestal een patroon.

Waar hoofdpijnspecialisten het wel over eens zijn: pieken en dalen zijn voor een migrainehoofd vervelender dan de cafeïne zelf. Drie koppen op maandag en nul op dinsdag is ongunstiger dan elke dag hetzelfde.

Wat je nog meer kunt doen

Voordat je naar de koffie grijpt, zijn er een paar dingen die vaker helpen dan mensen denken.

Drink een groot glas water. Mild vochttekort is een van de meest onderschatte hoofdpijnoorzaken.
Eet iets als je nog niets hebt gehad. Hoofdpijn op een lege maag is vaak gewoon honger.
Ga even naar buiten of doe je scherm uit. Een half uur zonder beeldscherm doet meer dan je verwacht.
Kijk naar je ritme. Hoofdpijn die steeds rond hetzelfde tijdstip komt, wijst meestal op een gewoonte, niet op toeval.
Slaap regelmatig. Zowel te kort slapen als uitslapen kan hoofdpijn geven.

Helpt cafeïnevrije koffie ook tegen hoofdpijn

Eerlijk antwoord: nee, niet tegen een hoofdpijn die er al is. In decaf zit ongeveer 3 milligram cafeïne per kopje, veel te weinig voor het effect dat we hierboven beschreven.

Waar decaf wel voor zorgt, is dat je minder vaak in die situatie belandt. De meeste hoofdpijn die met koffie te maken heeft, ontstaat door schommelingen: veel op de ene dag, weinig op de andere. Vervang je een deel van je koppen door decaf, dan zakt je gemiddelde inname en worden de pieken en dalen kleiner. Daarmee wordt de kans op onthoudingshoofdpijn kleiner, en heb je die noodrem dus minder vaak nodig.

Praktisch komt het hierop neer: houd de ochtendkop met cafeïne als je die nodig hebt, en maak de rest van de dag cafeïnevrij. Je houdt je ritueel, je smaak en je momenten, alleen zonder de achtbaan. En smaak hoef je niet in te leveren, want versgebrande specialty decaf koffie smaakt vol en rond.

Veelgestelde vragen

Hoeveel koffie helpt tegen hoofdpijn

Bij cafeïne-onthoudingshoofdpijn wordt ongeveer 100 milligram cafeïne genoemd, wat neerkomt op anderhalf kopje filterkoffie van 125 milliliter. Meer nemen helpt niet beter en brengt je dichter bij klachten door de cafeïne zelf.

Waarom helpt koffie de ene keer wel en de andere keer niet

Omdat het per soort hoofdpijn verschilt. Mis je je gebruikelijke cafeïne, dan vult koffie een tekort aan en zakt de pijn snel. Bij hoofdpijn met een andere oorzaak, zoals te weinig slaap of vocht, doet cafeïne daar niets aan.

Kan ik koffie combineren met een pijnstiller

Dat kan, en er bestaan zelfs geregistreerde pijnstillers waarin paracetamol en coffeïne zijn gecombineerd. Tel dan wel beide bronnen cafeïne bij elkaar op, en gebruik zo'n combinatie niet als dagelijkse routine.

Hoe vaak mag ik koffie als noodrem gebruiken

Zo min mogelijk. Gebruik je het bijna dagelijks, dan ben je waarschijnlijk de terugslag van de vorige dag aan het bestrijden. Dan is minderen en stabiliseren zinvoller dan nog een kop.

Helpt decaf tegen hoofdpijn

Niet tegen een hoofdpijn die er al is, want er zit nauwelijks cafeïne in. Wel om te voorkomen dat je in de piek-en-dal-modus komt waarin die hoofdpijn ontstaat.

Wanneer ga je met hoofdpijn naar de huisarts

Bij bijna dagelijkse hoofdpijn, als de pijn van karakter verandert, of als je vaak pijnstillers gebruikt zonder blijvend resultaat. Ook plotselinge, zeer hevige hoofdpijn is altijd reden om contact op te nemen. Dit artikel is algemene informatie, geen medisch advies.

Koffie tegen hoofdpijn werkt, maar vooral als je hem spaarzaam gebruikt. Wie er elke dag naar grijpt, verliest het effect en houdt de klacht in stand. De duurzame route is een stabiele, matige inname, en daar is cafeïnevrije koffie het handigste gereedschap voor: je houdt je kopjes en je momenten, alleen zonder de schommelingen.

Benieuwd wat bij jou past? Ontdek wat de beste cafeïnevrije koffie voor jou is. Voor twee euro stuurt Decaf Club een versgebrand proefzakje in de maling die je zelf kiest.

Bronnen

Onderwerp	Bron
Cafeïne-onthoudingshoofdpijn verdwijnt binnen een uur na inname van 100 mg cafeïne, en dat is een van de diagnostische criteria. Ontstaat binnen 24 uur na onderbreking van meer dan 200 mg per dag gedurende meer dan twee weken.	International Classification of Headache Disorders (ICHD-3), code 8.3.1.
Medicatie-afhankelijke hoofdpijn bestaat als aparte categorie, met een eigen vorm voor combinatiepijnstillers.	ICHD-3, hoofdstuk 8.2.
Paracetamol met coffeïne is in Nederland een geregistreerde combinatie in de groep pijnstillers.	Farmacotherapeutisch Kompas, preparaattekst paracetamol/coffeïne, code N02BE51.
Ongeveer 60 mg cafeïne per kopje filterkoffie van 125 ml en ongeveer 3 mg per kopje cafeïnevrije koffie.	Voedingscentrum, encyclopedie koffie.
Maximaal 400 mg cafeïne per dag en niet meer dan 200 mg op een moment.	EFSA, wetenschappelijk advies cafeïne 2015.