Misselijk van koffie? Dit zijn de oorzaken en wat helpt

Misselijk van koffie: waar het vandaan komt en wat je eraan doet

Je drinkt je kop koffie en binnen een kwartier voelt je maag draaierig. Niet echt ziek, wel zo dat je even stil wilt zitten en er zeker geen tweede kop bij wilt. Bij de een gebeurt dat alleen op een lege maag, bij de ander ook na een boterham. En veel mensen hadden er jarenlang geen last van, tot het ineens wel begon.

Misselijk worden van koffie heeft bijna nooit één oorzaak. Er lopen twee dingen door elkaar: de cafeïne, en de zuren en andere stoffen die in elke boon zitten. Welke van die twee bij jou de boosdoener is, bepaalt wat er helpt. Hieronder lees je hoe je dat uit elkaar haalt, wat je op het moment zelf kunt doen, en wat er klopt van het idee dat cafeïnevrije koffie het probleem oplost.

Inhoudsopgave

Waarom je misselijk wordt van koffie

Koffie doet meer met je maag dan alleen warm zijn. Zodra hij binnenkomt, zet hij de aanmaak van maagzuur aan. Dat is op zich normaal, je maag hoort zuur te maken bij eten en drinken. Het punt is dat koffie dat vrij stevig doet, en dat er op dat moment vaak niets in je maag ligt om dat zuur mee te verdunnen.

Daarnaast gebeurt er iets bij de sluitspier tussen je slokdarm en je maag. Onderzoek naar koffie en het maagdarmkanaal laat zien dat de druk van die sluitspier daalt na koffie, en dat dit gebeurt bij gewone koffie én bij cafeïnevrije koffie. Zakt die druk, dan komt er makkelijker wat maaginhoud omhoog. Dat voelt lang niet altijd als brandend maagzuur. Bij veel mensen voelt het vooral als een weeïg, misselijk gevoel achter het borstbeen.

Er is nog een derde route, en die verklaart waarom sommige mensen misselijkheid en aandrang tegelijk hebben. Koffie zet bij ongeveer drie op de tien mensen de beweging van de dikke darm aan, en dat begint al binnen een paar minuten na het drinken. Is je maag toch al onrustig, dan versterken die twee elkaar.

Wat koffie níet doet, is langer in je maag blijven hangen. Vrijwel al het onderzoek dat daarnaar gekeken heeft, vindt geen vertraagde maaglediging door koffie. Het idee dat koffie "zwaar op de maag ligt" klopt dus niet letterlijk, het gaat om de prikkeling, niet om de tijd.

Kopje latte met latte art op een schoteltje en een lepel.

De cafeïne: hoeveel is te veel voor jou

Cafeïne is de eerste verdachte, en vaak terecht. Het Voedingscentrum houdt aan dat er in een kopje filterkoffie van 125 milliliter ongeveer 60 milligram cafeïne zit. Dat is een kopje. Drink je uit een mok van 250 milliliter, dan zit je op twee kopjes, dus rond de 120 milligram, terwijl je het gevoel hebt dat je er één op hebt.

De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA kwam in 2015 met twee grenzen voor gezonde volwassenen: tot 400 milligram per dag, en niet meer dan 200 milligram op één moment. Die tweede grens is hier de belangrijkste. Twee grote mokken achter elkaar, of een dubbele espresso op een lege maag met daarna nog een kop op kantoor, en je zit in het gebied waar je lichaam gaat protesteren.

Boven die grens krijgt het zelfs een naam. In het handboek dat psychiaters gebruiken staat cafeïne-intoxicatie beschreven, meestal bij een dosis boven de 250 milligram, met klachten als rusteloosheid, een gejaagd gevoel, hartkloppingen, trillende spieren en maagdarmklachten. Misselijkheid valt onder dat laatste. Je hoeft daar dus geen liter energiedrank voor te drinken, drie stevige koppen op een ochtend kunnen al genoeg zijn.

En dan telt ook nog mee hoe snel jouw lichaam cafeïne afbreekt. Dat verschilt flink van mens tot mens. Merk je dat je ook onrustig wordt of hartkloppingen krijgt, lees dan waarom je soms hartkloppingen van koffie krijgt. Komen misselijkheid en hartkloppingen samen op, dan wijst dat sterker naar de cafeïne dan naar de zuren.

De zuren en de branding van de boon

Ook zonder cafeïne blijft er genoeg over dat je maag aanzet. Chlorogeenzuren zijn daarbij de bekendste groep. Ze zitten van nature in de boon en verdwijnen deels tijdens het branden.

Daar zit ook meteen een praktische aanwijzing. Onderzoek naar koffiebestanddelen en maagzuur laat zien dat donkerder gebrande koffie de maagzuurafgifte minder sterk aanzet dan een middelbruine branding. De verklaring die daarbij hoort: bij donker branden ontstaat er meer N-methylpyridinium en blijven er minder chlorogeenzuren over. Volledig uitgezocht is dat mechanisme nog niet, maar de richting is bruikbaar. Heb je een gevoelige maag en drink je nu een lichte, fruitige branding, dan is een donkerder gebrande boon een van de eerste dingen om te proberen.

De manier waarop je zet doet er ook toe. Hoe fijner je maalt en hoe langer het water met de koffie in contact blijft, hoe meer je uit de boon haalt, inclusief de stoffen die je maag prikkelen. Zet je met een cafetière en laat je hem twee keer zo lang staan als bedoeld, dan drink je een andere kop dan je denkt. In welke maling past bij jouw koffiezetmethode staat per apparaat wat er klopt.

Waarom een lege maag het erger maakt

De meeste mensen die misselijk worden van koffie, worden dat 's ochtends. Dat is geen toeval. Ligt er niets in je maag, dan is er ook niets dat het zuur opvangt en niets dat de koffie verdunt. De prikkel komt onverdund op je maagwand terecht.

Daar komt bij dat je die eerste kop meestal sneller drinkt dan de rest van de dag. Je staat er half bij, je hebt haast, en binnen vijf minuten is hij op. Dezelfde hoeveelheid cafeïne die je 's middags rustig over een half uur wegdrinkt, komt er dan in één keer in.

Wat er verder nog gebeurt als je koffie op een lege maag drinkt, en op welk moment van de ochtend het minst ongelukkig is, staat uitgebreid in koffie op een nuchtere maag.

Voor nu is de kortste versie: eet eerst iets kleins, al is het maar een cracker of een paar happen yoghurt. Die ene aanpassing haalt bij veel mensen het grootste deel van de klacht weg.

Misselijk terwijl je wel gegeten hebt

Hier houden de meeste artikelen op, terwijl dit precies het lastige geval is. Je hebt ontbeten, je drinkt gewoon je kop koffie, en toch word je misselijk. Dan is er meestal iets anders aan de hand dan een lege maag. Loop deze vier na.

De hoeveelheid over de hele dag. Misselijkheid komt niet altijd van de kop die je nu op hebt, maar van de optelsom. Reken de thee, cola, chocolade en eventuele pijnstillers met cafeïne mee. Wie op één ochtend drie stevige mokken drinkt, zit al ruim boven de 200 milligram per moment.

De sterkte van je kop. Tussen een slappe filterkoffie en een dubbele espresso zit een groot verschil, en tussen een kopje van 125 milliliter en een mok van 300 milliliter ook. Veel mensen tellen bekers, niet milligrammen.

Wat er in je koffie gaat. Ben je gevoelig voor lactose, dan kan een flinke scheut melk of een cappuccino meer met je maag doen dan de koffie zelf. Bij zoetstoffen als sorbitol en maltitol geldt hetzelfde. Drink dan een week zwarte koffie en kijk of het verschil maakt.

De situatie waarin je hem drinkt. Zit je gespannen achter je scherm, dan reageert je maag anders dan wanneer je rustig zit. Koffie versterkt dat gejaagde gevoel, en misselijkheid door spanning en misselijkheid door koffie voelen vrijwel hetzelfde. Merk je dat het vooral op drukke dagen gebeurt, dan weet je genoeg.

Hoe lang het duurt en wat helpt op het moment zelf

Komt de misselijkheid van de prikkeling in je maag, dan zakt het meestal weg zodra er iets in je maag komt. Een boterham, een banaan, wat crackers. Iets neutraals werkt beter dan iets vets of iets zoets.

Zit je aan de cafeïnekant van het verhaal, dan gaat het langzamer. Je lichaam moet de cafeïne eerst afbreken en dat kost uren, niet minuten. Water drinken versnelt dat niet, maar het helpt wel tegen het droge, gejaagde gevoel dat er vaak bij hoort. Wat je vooral niet doet: er nog een kop bovenop drinken omdat je je slap voelt.

Praktisch, op het moment zelf: stop met drinken, eet iets kleins en neutraals, ga even zitten en wacht het af. Wordt het erger in plaats van beter, of komt er pijn bij, dan is het geen gewone koffiemisselijkheid meer. Verderop staat wanneer je ernaar laat kijken.

Zeven dingen die je de volgende keer anders doet

Verander niet alles tegelijk. Pak er één uit, houd het een week vol en kijk wat er gebeurt. Anders weet je achteraf niet welke ingreep het werk deed.

Eet iets voordat je je eerste kop drinkt. Dit is de goedkoopste en meest effectieve stap.
Drink je kop langzamer. Twintig minuten in plaats van vijf scheelt meer dan mensen verwachten.
Ga van een mok terug naar een kopje. Je drinkt dan vaak nog steeds twee keer per ochtend, maar met de helft van de cafeïne.
Probeer een donkerder gebrande boon. Die zet de maagzuurafgifte minder sterk aan dan een middelbruine branding.
Zet je koffie zoals hij bedoeld is. Te fijn gemalen of te lang laten staan haalt meer uit de boon dan je maag prettig vindt.
Tel je hele dag mee, niet alleen je koffie. Thee, cola en chocolade tellen op.
Zet de tweede helft van je dag om naar cafeïnevrije koffie. Je houdt je ritme, je haalt de cafeïneprikkel eruit.

Helpt cafeïnevrije koffie tegen misselijkheid

Het eerlijke antwoord bestaat uit twee delen, en de meeste artikelen geven alleen het eerste.

Deel één: de cafeïne is er praktisch uit. Waar een kopje filterkoffie rond de 60 milligram zit, houdt het Voedingscentrum voor cafeïnevrije koffie ongeveer 3 milligram per kopje aan. Vier koppen decaf komen dus nog niet in de buurt van één gewone kop. Zit jouw misselijkheid aan de cafeïnekant, of komt hij samen met hartkloppingen en een gejaagd gevoel, dan haal je met die overstap de oorzaak weg. Hoe die cijfers precies liggen, staat in hoeveel cafeïne er in decaf koffie zit.

Deel twee: cafeïnevrije koffie is geen water. Uit onderzoek naar koffie en de maag komt naar voren dat cafeïnehoudende koffie de afgifte van het maaghormoon gastrine sterker aanzet dan cafeïnevrije koffie, maar dat oudere studies bij mensen soms een vergelijkbaar effect van beide vonden. En die lagere druk op de sluitspier treedt op met én zonder cafeïne. Zit jouw klacht dus vooral in de zuren, dan haalt decaf een deel van de prikkel weg, maar niet alles. Dan is de branding van je boon belangrijker dan het label op de zak.

Nog iets om mee te wegen: de kwaliteit van de decaf zelf. Veel mensen hebben ooit een oude, industrieel verwerkte cafeïnevrije koffie gedronken, vonden hem vlak en bitter, en hebben het daarna nooit meer geprobeerd. Bij verse bonen waar de cafeïne met water of CO₂ uit is gehaald smaakt het gewoon naar koffie. Wat dat verschil is en hoe die methode werkt, lees je bij Swiss Water decaf koffie. Heb je vooral last van zuur of een branderig gevoel in plaats van misselijkheid, kijk dan bij koffie en maagzuur.

Wanneer het niet de koffie is maar iets anders

Voor de meeste mensen is dit een kwestie van uitproberen en aanpassen. Er zijn een paar situaties waarin je het niet zelf moet uitzoeken.

Je bent ook misselijk op dagen dat je geen koffie drinkt.
Er komt pijn bij, in je maagstreek of hoger, of je geeft over.
Je valt af zonder dat je dat wilt, of je hebt minder trek dan normaal.
Je krijgt jeuk, huiduitslag, een dikke tong of benauwdheid na koffie. Dat wijst op een allergische reactie en niet op gevoeligheid.
Je gebruikt vaste medicatie. Sommige medicijnen worden door hetzelfde leverenzym afgebroken als cafeïne, waardoor die cafeïne veel langer blijft hangen.
De klachten blijven ook als je twee weken helemaal geen cafeïne hebt gehad.

In die gevallen is een gesprek met je huisarts meer waard dan nog een aanpassing aan je koffie.

Veelgestelde vragen

Waarom word ik ineens misselijk van koffie terwijl ik het altijd dronk?

Meestal is er iets anders veranderd dan de koffie. Denk aan minder slaap, meer spanning, een nieuw medicijn, gestopt met roken of een zwangerschap. Al die dingen veranderen hoe snel je cafeïne afbreekt of hoe gevoelig je maag reageert. Ook een nieuwe zak bonen met een lichtere branding of een sterker apparaat kan genoeg zijn.

Is misselijk worden een teken dat ik te veel cafeïne binnenkrijg?

Het kan een van de signalen zijn. Maagdarmklachten horen bij het rijtje verschijnselen dat optreedt bij een hoge dosis cafeïne, meestal vanaf zo'n 250 milligram in korte tijd. Tel daarom eerst je hele dag op. Zit je ruim onder de 200 milligram per moment en word je toch misselijk, dan zit de oorzaak eerder in de zuren of in een lege maag.

Helpt melk in je koffie tegen misselijkheid?

Bij sommige mensen wel, omdat de melk de koffie verdunt en er iets in je maag komt. Bij anderen werkt het averechts, zeker als ze slecht tegen lactose kunnen. Het is een van de dingen die je een week uitprobeert in plaats van dat je erover nadenkt.

Hoe lang houdt die misselijkheid aan?

Komt het van de prikkeling in je maag, dan zakt het meestal weg zodra je iets neutraals eet. Komt het van de cafeïne, dan duurt het langer, want je lichaam moet die eerst afbreken en dat gaat in uren. Blijft het de hele dag hangen, dan is de koffie waarschijnlijk niet de enige oorzaak.

Is decaf echt zachter voor je maag?

Voor de cafeïneprikkel zeker: ongeveer 3 milligram per kopje tegenover rond de 60 milligram bij gewone filterkoffie. Voor de zuren ligt het genuanceerder. Ook cafeïnevrije koffie zet de maag aan, alleen minder sterk. Zit je klacht in de zuren, kijk dan net zo goed naar de branding van je boon.

Is espresso beter of juist slechter dan filterkoffie?

Dat hangt ervan af waar je last van hebt. Een enkele espresso is een klein kopje en bevat minder cafeïne dan een grote mok filterkoffie, dus qua hoeveelheid valt het mee. Espresso wordt wel vaak gezet van donkerder gebrande bonen, en die zetten de maagzuurafgifte minder sterk aan. Drink je er twee achter elkaar op een lege maag, dan ben je dat voordeel meteen weer kwijt.

Kom je er met eerder eten en een rustiger tempo niet uit, dan is de logische volgende stap om de cafeïne uit een deel van je dag te halen zonder je koffiemoment op te geven. Bij Decaf Club branden we cafeïnevrije bonen vers, zodat je een kop krijgt die naar koffie smaakt in plaats van naar een compromis. Bekijk onze cafeïnevrije koffie of begin met een proefsample en kijk zelf of je maag het verschil merkt.

Weet je niet welke branding bij je past, laat het ons weten via contact. We denken graag met je mee, ook als je twijfelt tussen half om half en helemaal cafeïnevrij.

Bronnen

Onderwerp	Bron
Ongeveer 60 mg cafeïne per kopje filterkoffie van 125 ml en ongeveer 3 mg per kopje cafeïnevrije koffie.	Voedingscentrum, encyclopedie koffie (actueel)
Tot 400 mg cafeïne per dag en niet meer dan 200 mg op één moment voor gezonde volwassenen.	EFSA, wetenschappelijk advies over de veiligheid van cafeïne, 27 mei 2015 (actueel)
Koffie verlaagt de druk van de onderste slokdarmsfincter met én zonder cafeïne, versnelt de maaglediging niet, en zet bij ongeveer 29 procent van de mensen de dikkedarmbeweging aan binnen enkele minuten.	Nehlig, Effects of Coffee on the Gastro-Intestinal Tract, Nutrients 2022 (peer reviewed)
Cafeïnehoudende koffie zet de gastrine-afgifte sterker aan dan cafeïnevrije koffie, al vonden oudere humane studies soms een vergelijkbaar effect.	Nehlig, Nutrients 2022 (peer reviewed)
Donker gebrande koffie stimuleert de maagzuurafgifte minder sterk, waarschijnlijk door meer N-methylpyridinium en minder chlorogeenzuren.	Rubach e.a., Molecular Nutrition and Food Research, 2014 (peer reviewed)